و در آيهء ديگر مىفرمايد : لَيْسَ عَلَى الْأَعْمى حَرَجٌ وَ لا عَلَى الْأَعْرَجِ حَرَجٌ وَ لا عَلَى الْمَرِيضِ حَرَجٌ . . . ؛ « 1 » بر نابينا و لنگ و بيمار گناهى نيست . . . . 3 . مشقت خداوند مىفرمايد : ما جَعَلَ عَلَيْكُمْ فِي الدِّينِ مِنْ حَرَجٍ . . . ؛ « 2 » و مقرر نكرده بر شما در دين هيچ تنگى . . . . و در جاى ديگر مىفرمايد : ما يُرِيدُ اللَّهُ لِيَجْعَلَ عَلَيْكُمْ مِنْ حَرَجٍ . . . ؛ « 3 » خداوند نمىخواهد تا در امر طهارت بر شما هيچ مشقتى قرار دهد . . . . همان‌طور كه بعضى محققان بيان كرده‌اند ، جميع اين معانى به معناى ضيق و تنگناى شديد است و از حرج ، حرج شخصى مراد است نه نوعى . « 4 » بنابراين ، قاعده و ضابطه‌اى كلّى تكاليف حرجى را در بر نمىگيرد و اگر حكمى بر فردى حرجى دارد ، از همان فرد رفع تكليف مىشود و تكليف ، بر افراد ديگر باقى است . انعقاد نطفه از زنا همان‌طور كه قبلا اشاره شد ، بعد از انعقاد نطفه در رحم ، كسى حق اسقاط آن را ندارد ، حتى اگر به نامشروع و از زنا منعقد شده باشد ، ولى در اين خصوص ، مباحثى مطرح است : اوّلا ، اصل حرمت سقط ولد الزنا ، دليل مخصوص دارد و فقيهان نيز برطبق آن فتوا داده‌اند ، علاوهء بر ادلّهء حرمت سقط جنين كه شامل ولد الزنا نيز مىشود .

--> ( 1 ) . نور ( 24 ) آيهء 61 . ( 2 ) . حج ( 22 ) آيهء 78 . ( 3 ) . مائده ( 5 ) آيهء 6 . ( 4 ) . ر . ك : آية اللّه مكارم شيرازى ، القواعد الفقهيه ، ج 1 ، ص 169 - 188 ؛ آية اللّه بجنوردى ، القواعد الفقهيه ، ج 1 ، ص 209 .